ABD ordusu, İran’a karşı yürütülen devam eden savaşta yapay zekâ araçlarını kullanıyor. Ancak Pentagon’un teknoloji şirketleriyle iş birliği yeni değil; bu ilişki onlarca yıl öncesine dayanıyor.
ABD ordusu çarşamba günü, ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü devam eden savaşta birden fazla yapay zekâ (AI) aracının kullanıldığını doğruladı.
Ancak İran’daki savaş, ABD ordusunun teknoloji şirketlerine güvendiği ilk durum değil. Onlarca yıldır teknoloji şirketleri ve üniversiteler, silahların geliştirilmesi konusunda ABD ordusuyla iş birliği yapmaktadır. Örneğin bugün kullanılan ticari internetin kökeni, Soğuk Savaş döneminde güvenli iletişim sağlamak amacıyla ABD ordusu tarafından finanse edilen ARPANET adlı projeye dayanmaktadır.
Bu yazıda, Pentagon’un tarih boyunca teknoloji şirketleriyle nasıl iş birliği yaptığına ve Google, Amazon, Microsoft, Meta Platforms ve Palantir Technologies gibi büyük teknoloji şirketlerinin giderek ABD ordusunun yapısına nasıl daha fazla entegre hâle geldiğine bakıyoruz.
ABD, İran savaşında yapay zekâyı nasıl kullanıyor?
Brad Cooper, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) başkanı, bir video mesajında şunları söyledi:
“Savaşçılarımız çeşitli gelişmiş yapay zekâ araçlarından yararlanıyor. Bu sistemler, saniyeler içinde çok büyük miktarda veriyi incelememize yardımcı oluyor; böylece liderlerimiz gürültüyü ayıklayarak düşman tepki veremeden daha hızlı ve daha akıllı kararlar alabiliyor.”
Askerî ve savunma amaçlı kullanımda, LLM’ler (büyük dil modelleri) gibi yapay zekâ araçları büyük miktarda metni özetleyebilir, verileri analiz edebilir, çeviri yapabilir, konuşmaları yazıya dökebilir ve not taslakları hazırlayabilir.
Teorik olarak bu sistemler, insan talimatına ihtiyaç duymadan hedefleri tespit edip vurabilen otonom veya yarı otonom silah sistemlerini desteklemek için de kullanılabilir.
Ancak çoğu yapay zekâ şirketinin kullanım şartları, bu tür bir kullanımını yasaklamaktadır.
LLM ya da büyük dil modeli, kitaplar, arşivler, internet siteleri, fotoğraflar ve videolar gibi devasa veri setlerini analiz ettikten sonra insanlar tarafından üretilmiş içeriklere benzer metin, görsel veya ses çıktıları üreten bir yapay zekâ teknolojisidir.
CENTCOM’dan Cooper, “İnsanlar neyin vurulacağına, neyin vurulmayacağına ve ne zaman vurulacağına dair nihai kararları her zaman verecek. Ancak gelişmiş yapay zekâ araçları, eskiden saatler hatta bazen günler süren süreçleri saniyelere indirebilir,” dedi.
ABD ordusu, 3 Ocak’ta Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu kaçırmaya yönelik operasyonlarında yapay zekâ şirketi Anthropic’in Claude adlı sistemini kullandı. Bu durum, Anthropic’in kullanım politikasında Claude’un gözetim amacıyla, silah geliştirilmesinde veya “şiddeti teşvik etmek için” kullanılmasını yasaklamasına rağmen gerçekleşti.
ABD medyası ayrıca Anthropic’in Palantir Technologies ile ortaklık yaptığını da bildirdi. Palantir’in araçları ABD Savunma Bakanlığı ve federal kolluk kuvvetleri tarafından da kullanılmaktadır.
Anthropic, teknolojisinin ABD içinde gözetim yapmak ve insan müdahalesi olmadan hedefleri vurabilen otonom silahların programlanması için kullanılmasını engelleyen yapay zekâ güvenlik önlemlerini kaldırma talebini reddettikten sonra Pentagon tarafından kara listeye alındı.
Birleşik Krallık merkezli sağlık çalışanları örgütü Medact, Ulusal Sağlık Hizmeti İngiltere (NHS England) için Federated Data Platform (FDP) kurmakla görevlendirilen Palantir Technologies’e karşı çıkmıştır. Palantir, devam eden Gazze soykırımı sırasında yapay zekâ ürün ve hizmetlerini İsrail ordusu ve istihbarat servislerine sağladığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. Akademisyenler ve kampanyacılar, İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşının bir soykırım olduğunu söylemektedir.
Bu ayın başlarında OpenAI’ın geliştirdiği ChatGPT’nin ana şirketi OpenAI de benzer tepkilerle karşılaştıktan sonra ABD hükümetiyle yaptığı anlaşmayı değiştirerek Amerikalılar üzerinde casusluk yapılmasını açıkça yasakladı.
Bunu yapan tek ülke ABD ordusu mu?
Yapay zekâdaki hızlı gelişmelerle birlikte, orduların savaşlarda yapay zekâ teknolojisini kullanması konusunda artan endişeler bulunmaktadır.
Birçok rapor, Israel’in Gaza Strip’e karşı yürüttüğü ve Ekim 2023’ten bu yana 72 binden fazla Filistinlinin ölümüne yol açan, bölgenin büyük bölümünü de enkaza çeviren savaşta yapay zekâya büyük ölçüde dayandığını doğrulamıştır.
Temmuz 2025’te Francesca Albanese, United Nations’ın işgal altındaki Filistin topraklarında insan hakları özel raportörü olarak, Filistinlilerin yerinden edilmesine ve Gazze’de yürütülen, uluslararası hukuku ihlal eden savaşa kurumsal destek sağlayan şirketleri haritalandıran bir rapor yayımladı. Raporda adı geçen şirketlerden biri de Palantir Technologies idi.
ABD ordusu, on yıllar boyunca teknolojiyi nasıl kullandı?
1939-1945 yılları arasında süren İkinci Dünya Savaşı sırasında, ABD teknoloji şirketi International Business Machines (IBM), ordu için yüksek hızlı elektromanyetik hesaplayıcılar üretti.
ABD ordusu, bu hesaplayıcıları balistik yörüngeleri hesaplamak için kullandı; bu, savaş alanındaki matematiği makinelerle otomatikleştirmenin erken bir örneğiydi.
Günümüzde yaygın olarak kullanılan birçok teknoloji, başlangıçta askeri amaçlar için geliştirilmiştir. Bunlar arasında, küresel konumlama ve navigasyon sağlayan bir uydu ve alıcı ağına dayanan Global Positioning System (GPS) de bulunmaktadır. GPS, genellikle haritalama ve navigasyon için kullanılır.
Bu teknoloji, 1970’lerde ABD ordusu tarafından hassas bombardıman yapmak amacıyla geliştirilmiştir. 1980’lerde ilk uydular fırlatılmış ve GPS, ilk kez 1990-91 Körfez Savaşı sırasında test edilmiştir.
İnternetin belirgin ve tek bir kökeni olmasa da, ABD ordusunun geliştirilmesinde rol oynamış olabileceği düşünülüyor.
Soğuk Savaş sırasında, eski Sovyetler Birliği ile yürütülen uzay yarışının ortasında, ABD Savunma Bakanlığı, 1958 yılında Advanced Research Projects Agency (ARPA)’yı kurdu. 1962’de bir ARPA bilim insanı, bilgisayarların birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayacak bir ağ önerdi. Soğuk Savaş, 1947’den 1991’e kadar sürdü.
Ayrıca, 1955-1975 yılları arasındaki Vietnam Savaşı ve daha geniş anlamda Soğuk Savaş döneminde, Silicon Valley’in erken dönem devleri olan Fairchild Semiconductor ve Hewlett-Packard (HP), radar, füze yönlendirme ve iletişim ekipmanları geliştirmek için NASA ve Pentagon ile sözleşmelere dayanıyordu.
CIA, bir girişim sermayesi fonunu destekledi ve bu fon, yaklaşık 2003 yılında Palantir Technologies’in geliştirilmesine yol açtı. Palantir’in Gotham yazılımı, Irak ve Afganistan’daki ABD güçleri için önemli bir araç haline geldi. Gotham aracı, gözetim görüntüleri gibi devasa veri setlerini özetleyip arama yapılabilir veri tabanlarına dönüştürmektedir.
2017 yılında, ABD Savunma Bakanlığı Project Maven’ı başlattı ve Google AI’yi kullanarak drone ve uydu görüntüleri analizinin bazı kısımlarını otomatikleştirdi.
2021 yılında, ABD ordusu, Microsoft ile iş birliği yaparak Entegre Görsel Artırma Sistemi (IVAS) programını geliştirdi; bu başlık, askerlerin durumsal farkındalığını artırmayı ve güvenliklerini güçlendirmeyi amaçlıyordu.
Pentagon’un Ortak Savaş Bulut Yeteneği (Joint Warfighting Cloud Capability) sözleşmesi kapsamında, Amazon Web Services, ABD güçleri için güvenli bulut altyapısı sağlamakta; lojistik sistemlerden yapay zekâ iş yüklerine kadar her şeyi sınıflandırılmamış, gizli ve çok gizli ağlarda barındırmaktadır.
2022 yılında, milyarder Elon Musk’in şirketi SpaceX, ABD ordusu için bir casus uydu ağı olan Starshield’ı geliştirdi.
Kaynak:
